Laat zien wat je bent!

Geliefde gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Is hij wel zichzelf? Past dit wel bij haar? Vragen die we vandaag vaak aan elkaar en aan onszelf stellen. Want, met een duur woord, authenticiteit is in. En met authenticiteit bedoelen we dan dat we zo zijn en leven dat het bij onszelf past. We doen dingen niet omdat het van anderen moet, of omdat we het nu eenmaal zo gewend zijn, maar omdat wij het zelf willen. Ik ben authentiek als ik zelf kies voor wat ik wil en wat bij mij past. En het kan gaan over de inrichting van je huis, je baan, je hobbys en ga zo maar door. Nu zou er best het een en ander te zeggen zijn over deze trend, maar het lijkt me vaststaan dat we er dankbaar voor mogen zijn dat er aandacht gekomen is voor het zelf en voor een doen en laten dat past bij wie jij bent.

Vanochtend luisteren we samen naar woorden van Jezus. En gek genoeg, is zijn onderwijs ook als een oproep tot authenticiteit te verstaan. Alleen dan niet helemaal op de manier zoals wij dat verstaan. Reden genoeg om te luisteren naar Jezus’ onderwijs dat ik vanochtend als volgt samenvat: ‘laat zien wat je bent!’

(1)

Eerst maar eens een stukje achtergrond. We zitten hier in de bergrede. Jezus is op aarde en in het evangelie van Matheus is dit zijn eerste groote onderwijs. Op de berg, als een nieuwe Mozes, geeft hij onderwijs. In eerste instantie aan zijn leerlingen, maar ook aan de schare, de menigte mensen die om de leerlingen heen zit. Nu heeft Jezus de bekende zaligsprekingen uitgesproken. Gelukkig wie nederig van hart zijn, wie treuren, wie zachmoedig zijn enzovoort. En nu, nieuwe beeldspraak. “Jullie zijn het zout van de aarde” en: “jullie zijn het licht voor de wereld”. Om deze woorden goed te verstaan moeten we goed zien dat deze woorden niet uit de lucht vallen. Jezus predikt in Israël, voor het Joodse volk, dat door God uitverkoren was om het licht voor de wereld te zijn. In die zin vertelt Jezus niets nieuws. Dat Israël niet om zichzelf uitgekozen was om volk van God te zijn, was iets dat in ieder geval bekend had kunnen zijn.

Jezus herhaald het voor Zijn leerlingen, en uit het verloop van het nieuwe testament blijkt dat deze opdracht ook de kerk aangaat. Ik kom daar straks nog wel op terug. Laten we nu eerst nog even wat nader ingaan op de beelden, van zout en licht. Aan duidelijkheid laten ze niets te wensen over. Zout geeft smaak, pit. Veel gerechten zijn flauw als er geen zout in zit. En zo zegt Jezus: jullie zijn het zout van de aarde. Dat betekent dus dat de volgelingen van Jezus een positieve invloed hebben op de aarde. Zonder hen is het smaakloos, pitloos. Jezus werkt niet nader uit hoe deze metafoor precies uitgelegd moet worden: zout in zijn conserverende werking, of smaakgevende werking, dat doe ik dus ook niet. Maar wel: het is van wezenlijk belang. Zonder dit, mis je heel veel.

En zo ook met het licht. Jullie, zo zegt Jezus, zijn het licht van de wereld. En dat kan niet verborgen blijven. Licht is niet bedoeld om af te dekken, niemand steekt een lamp aan om hem vervolens onder een korenmaat te zetten, en zoals een stad op een berg voor iedereen duidelijk zichtbaar is, zo is het ook met dit licht. En met licht is het net zoals met het zout: het brengt iets. Licht doet de duisternis opklaren. Licht geeft zicht, en warmte. Met licht kun je verder.

Het bijzondere van de woorden van Jezus is, dat ze in stellende vorm gesproken worden. Jullie zijn. Niet: jullie moeten zijn, doe je best om, of iets in die trant. Nee, dit zijn jullie. Dat komt omdit dat soort dingen bij God altijd gaan op basis van Hem zelf. Hij kiest uit: Israël, de kerk. Niet omdat ze in zichzelf zo goed of bijzonder zijn, maar omdat Hij het wil. En vervolgens roept Hij de mensen die hij uitgekozen heeft om Hem te representeren in de wereld. En zo ook ons, hier vanochtend in Sleeuwijk. Hij spreekt ons aan: jullie zijn het zout der aarde, het licht der wereld. En dat kan niet verborgen zijn.

(2)

Intussen kan ik mij wel voorstellen dat iemand wat weerstand voelt bij de gedachte dat wij het zout en het licht zijn. Alsof er buiten de kerk niets goeds te vinden is. Geen kennis, inzicht. Geen goedheid en geen liefde. Zo’n gevoel moet je niet negeren, want meestal hebben zulke gevoelens je veel te zeggen. Het stelt namelijk voor de vraag waar het hem nu precies in zit, dat positieve dat de kerk te brengen heeft. Om dat te zien moeten we kijken naar de aansporing van Jezus. Nadat Hij gezegd heeft dat Zijn volgelingen het licht en het zout zijn, zegt Hij erbij: zodat zij jullie goede daden kunnen zien en eer bewijzen aan jullie Vader in de hemel. Lichtdrager zijn, betekent dat je verwijst naar het licht. Laat mij dat uitleggen.

Jezus oproep volgt op de zaligsprekingen. Gelukkig wie nederig van hart zijn. Gelukkig de zachtmoedigen. Gelukkig de mensen die hongeren en dorsten naar gerechtigheid. Gelukkig de barmhartigen. Gelukkig wie zuiver van hart zijn. En ga zo door. In de zaligsprekingen wordt zichtbaar hoe Jezus geleefd heeft toen Hij op aarde was. Hij heeft de nederigheid belichaamd, toen Hij de hoge hemel verliet om ons mens-zijn te delen in alle ziekte en schande. Hij heeft barmhartigheid laten zien, aan mensen die worstelden met schuld en gebukt gingen onder schaamte, door vergeving en vrijspraak uit te delen. Hij kwam gerechtigheid brengen toen Hij voor al onze zonden aan het kruis ging en de hemel en aarde verzoende. Hij was de zachtmoedigheid zelve, die een ieder uitnodigde om tot Hem te komen opdat Hij rust zou kunnen geven.

Nu wordt er over deze Jezus gezegd in het Mattheüsevangelie dat Hij het licht van de wereld is. Matthëus zegt dat de profetie van Jesaja in vervulling is gegaan, namelijk: “Het volk dat in duisternis leefde, zag een schitterend licht, en zij die woonden in de schaduw van de dood werden door het licht verschenen.” Jezus is het licht der wereld, en Hij is redding en verlossing komen brengen op de aarde die donker is.

En dan terug naar die misschien wel confronterende uitspraak van Jezus dat wij het licht van de wereld zijn. Is dat niet aanmatigend? Volgens mij ligt het eraan hoe wij deze woorden opvatten. Als we het licht in onszelf zoeken, en ons voor gaan laten staan op onze goede werken, vooral vinden dat wij het heel goed doen, dan wel. De kerk heeft dingen genoeg verkeerd gedaan om zich te verheffen boven anderen. En als je dit opvat op zo’n manier dat er in de wereld niks goeds is, dan ook. Maar volgens mij heeft Jezus dit niet zó bedoelt. En daarom begon ik net over het loven van God. De kerk is lichtend licht en zoutend zout als ze door haar woorden en daden heen verwijst naar het licht. Het gaat er niet om dat de kerk geloofd en geprezen wordt. Daar keert Jezus zich zelfs tegen, een hoofdstuk later: bidden en vasten moet je niet op straat doen zodat je door de mensen geprezen wordt, maar in het verborgene. Het gaat er hier om dat de werken zichtbaar zijn, op zo’n manier dat ze verwijzen naar God Zelf, die het licht is.

(3)

Ik zei het al - Jezus maakt het in deze verzen niet concreet. Maar de context is concreet genoeg. Ik haalde net de bergrede al aan. Maar ook het gedeelte wat volgt, is heel concreet. Daar vertelt Jezus dat Hij niet gekomen is om de wet en de profeten af te schaffen. En dat maakt hij concreet. Je hebt gehoord dat je niet mag doden? Je doodt al als je vijandschap koestert tegen een ander. Je mag geen overspel plegen? Als je lustgevoelens voor een ander dan je eigen man of vrouw koestert pleeg je al overspel! En: je naaste liefhebben maar je vijand haten? Nee - heb je vijanden lief en bidt voor wie je vervolgen! Het is concreet genoeg.

En misschien ook nog wel dit. In vers 11 begint Jezus met ‘jullie’. “Gelukkig zijn jullie wanneer ze je omwille van Mij uitschelden vervolgen en van allerlei kwaad betichten.” En dan volgt daarop “jullie zijn het zout van de aarde”. Als Dietricht Bonhoeffer nadenkt over de goede werken, schrijft hij dat deze “geen andere werken zijn dan die welke Jezus zelf in hen schiep toen Hij hen roep, toen Hij hen tot het licht der wereld maakte onder zijn kruis - armoede, vreemdelingschap, zachtmoedigheid, vredelievensheid en tenslotte vervolgd en verworpen worden; en in dit alles één en hetzelfde: het kruis van Jezus Christus dragen.” Deze houding zou Bonhoeffer zelf het leven kosten, toen hij door de nazi’s werd vermoord. Maar tot op de dag van vandaag lezen we zijn boeken, bewonderen we zijn moed en naastenliefde en inspireert hij velen om Jezus na te volgen.

Gemeente van Christus, zo klinkt ook Jezus oproep aan u: zo moet jullie licht schijnen voor de mensen. En dan maar heel eerlijk de vraag: hoe doen we dat hier in Sleeuwijk? Hoe gaat het bij ons met de zachtmoedigheid, nederigheid en naastenliefde? Hoe gaat het hier met de wet van God, als het gaat om bezit, seksualiteit, waarheid en verlangen? Zijn we richtingwijzers naar boven, of zoeken we vooral onszelf en onze eigen belangen? Zijn we ermee bezig, dat we persoonlijk en als gemeente lichtend licht en zoutend zout zijn? Ik nodig jullie uit, hier, in dit moment om eerlijk over die vraag na te denken. En biddend bezig te zijn: hoe kan ik dit concreet in mijn leven vormgeven?

(4)

Dan is dit woord er ook: “als het zout zijn smaak verliest, hoe kan het dan weer zout worden gemaakt? Het dient nergens meer voor, het wordt weggegooid en vertrapt.” Als zout niet meer doet wat het moet doen, zouten, op smaak brengen, of conserveren, dan wordt het weggegooid en vertrapt. Het is niet nuttig meer. En zo is het ook met de kerk. Als de kerk niet meer naar God verwijst, zich niet meer onderscheidt van de wereld, dan verliest ze haar smaak en wordt ze uiteindelijk vertrapt. Dan is de kerk niet authentiek meer. Ze heeft een belijdenis waarin ze spreekt over God, het heil in Christus, de komende wereld en het nieuwe leven. Maar als ze daar niet over spreekt en uit leeft… ze is ten dode opgeschreven.

En dat confronterende is er ook voor ons persoonlijk. Dat woord buitengeworpen klinkt ook in de context van het eindoordeel. In Joh. 15:6 bijvoorbeeld: indien iemand niet in Mij blijft wordt hij buitengeworpen en verbrand. Buiten Jezus Christus is er geen leven, tot in de eeuwigheid niet. Dat is de ernst van het evangelie. Wie niet in Jezus gelooft en niet met Hem leeft zal buitengeworpen worden.

En hoe dan verder? Naar het licht Zelf toe. Ik zei het al eerder; Jezus is het licht der wereld. En iedereen mag bij Hem komen om het leven te ontvangen. Israël faalde in het zijn van een licht. Wij allen hebben gefaald. Jezus heeft het tot het einde toe gedaan. Hij droeg de gerechtigheid tot aan het kruis, Hij heeft tot het einde toe liefgehad, Hij heeft ons het hart van God laten zien. En bij Hem is er vergeving en nieuw leven. Vlucht daarom naar Hem toe, geloof in Hem en ontvang die vergeving en dat nieuwe leven. Hij heeft het voorgeleefd, en wil het allen die Hem erom bidden leren.

En het mooie is, in dat vluchten naar Hem ben je al een lichtend licht. Want daarmee laat je zien dat je het zelf niet kunt, en van Hem verwacht. En laat je de wereld zien: het geluk is niet door mensen tot stand te brengen, maar alleen door God Zelf. En nodig je de ander uit: kom ook bij Hem die zei: komt allen tot Mij, die vermoeid en belast zijn, en Ik zal u rust geven. Zodat de mensen eer zullen bewijzen aan jullie Vader in de hemel.

Amen