Vriendelijk

Overdenking 3 juni 2018, Witmarsum Broeders en zusters, Wanneer je getuige bent van een grote ramp, bijvoorbeeld een uitslaande brand, dan kun je drie dingen doen: ​ Rennen voor je leven, zo snel als je kunt, en degenen die niet kunnen rennen aan ​hun lot overlaten. Je kunt de media opzoeken en luid eisen dat degenen die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de veiligheidseisen uit hun ambt worden gezet of gedegradeerd worden. Je kunt ook oproepen tot demonstreren. Of je kunt een emmer water op het vuur gooien. En als je geen emmer hebt, dan een glas water. En als je geen glas hebt neem je een theelepeltje water. Iedereen heeft wel een theelepeltje. Een theelepeltje is heel klein en het vuur is enorm, maar we zijn met miljoenen en ieder van ons heeft wel een theelepeltje. Dit verhaal komt van de orde van het theelepeltje. Dat is een vredesinitiatief van mensen die er van overtuigd zijn dat we grote problemen kunnen aanpakken door allemaal een heel klein beetje te doen. De orde van het theelepeltje zoekt steeds nieuwe mensen door vriendelijkheid van anderen te waarderen. Als iemand vriendelijk voor je is geweest kun je haar of hem een theelepeltje geven. Het is een theelepeltje dat je op je kleding kunt dragen. En zo kun je elkaar ook herkennen. Mensen die samen bereid zijn met een beetje vriendelijkheid veel te doen. Het woord vriendelijkheid komt in alle teksten die we gehoord hebben voor. Als een kracht die verandering kan brengen en als aansporing om het te proberen. Als we dieper in de teksten duiken blijkt wel dat het bij vriendelijkheid om meer gaat dan alleen aardig zijn. Paulus somt een hele lijst op van woorden die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Negen in totaal: liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. Je kunt dat zien als goede eigenschappen, maar Paulus noemt ze als vruchten van de Geest. Dat mag ons bemoedigen. Het is niet alleen maar ons werk of onze opdracht. Het zijn vruchten. Ze kunnen in ons groeien, in ons gebeuren. Het zijn cadeautjes en we worden bevrijd om ze te ontvangen. Dat bevrijd zijn betekent volgens mij zoiets als: we weten allemaal dat de problemen in de wereld groot zijn. We zien de ellende, we zien hoe mensen – ook wij – wegrennen voor verantwoordelijkheid, we horen hoe mensen anderen veroordelen, we voelen onmacht als we iets willen doen, en beseffen dat we als we iets doen weinig resultaat boeken. Al dit soort denken mogen we los laten. Het gaat niet om resultaat of grote daden. Het gaat om in het klein vriendelijk te zijn. Paulus zet die negen woorden op een rij. Dat betekent dat er geen belangrijkste is, maar dat ze allemaal samen omschrijven hoe je ook in het leven mag en kan staan. Liefde staat voorop, als meest genoemde eigenschap van Jezus en de mensen die hem als voorbeeld zien. Maar wat dat inhoudt, liefde, krijgt betekentis in de woorden die volgen. Een mens die vreugde kan ervaren, laat zien dat hij openstaat, dat zij bereid is zich te laten verrassen. Als je geen liefde kan ervaren, kun je die ook niet geven. Vrede kan alleen bestaan als je de ander recht doet. Het is een sociaal begrip, het gaat niet om vrede in je zelf, hoewel die ook nodig is, maar vooral om vrede met de ander. Ook hier gaat het dus weer om de mens als individu in de gemeenschap met andere mensen. Geduld, vriendelijkheid en goedheid zijn allemaal gericht op je medemens. En als je zo je medemens kunt benaderen, gebeurt er iets. Je geeft en ontvangt energie. Als je geduldig, vriendelijk en goed bent, als dat in jezelf werkt, werkt dat uit in de ander. Dan wordt er gesproken over geloof. Ja dat heeft te maken met geloof, dat je ontvangt, en waarop je antwoordt als erkenning van wat je drijft in het leven. Maar nog veel meer betekent het hier vertrouwen en trouw. En dan vooral dat je vanuit vertrouwen en trouw een medemens kunt dienen, dat je erop vertrouwt dat er dan iets goeds gebeurt. Zachtmoedigheid maakt je verdraagzaam en open. Misschien hebt u de term Gelassenheit wel eens gehoord. Het is een onvertaalbaar woord, misschien het beste weer te geven met weerloosheid. Het betekent dat je niet meteen luid reageert en een ander tot verantwoording roept. Je laat ruimte en kijkt eerst eens wat de ander beweegt en wil zeggen. Ditzelfde woord wordt ook gebruikt in de tekst van Spreuken. Een woord dat wordt vertaald met vriendelijk, maar ook liefde, vrede, bescheidenheid, zelfs zwakte in houdt. Zo is zachtmoedigheid ook verbonden met het laatste dat Paulus noemt, met zelfbeheersing. Wij kennen dat als term voor mensen die zichzelf goed in de hand hebben. Bijvoorbeeld in wat ze eten of drinken, alles met mate. Maar ook hier gaat het vooral om hoe je in relatie tot anderen staat. Niet alleen dat je je woede kunt beheersen, maar vooral dat je beseft dat je zelf geen haar beter bent dan de mens naast je. Dan ga je heel anders met elkaar om. Je kunt dan alle voorgaande vruchten van de Geest in je handelen herkennen. Het is wonderbaarlijk hoe veel betekenis er in deze negen woorden verborgen zit. De tekst uit de Bergrede laat die diepte ook zien. Hier staat ook weer vriendelijk in onze tekst, maar er gaat een wereld achter schuil. In één Grieks woord wordt samengevat dat het gaat om delen, geven, accepteren, liefhebben en de ander het goede toewensen. Het gaat over wat je zegt als je de ander begroet: Vrede voor jou! Dat is iets wat je tegen een ander zegt, vanuit je zelf. En dan niet alleen tegen wie bij jouw groep hoort, maar ook tegen wie je dat liever niet zegt. De begroeting heeft een soort kracht, het is niet alleen een wens, maar ook een verlangen. Dat de vrede ook werkelijk werkt in de ander, zoals die in jou werkt. Steeds weer gaat het om verbindende kracht, die mensen kan ontwapenen en nader tot elkaar brengt. Net als Paulus, net als de mensen die uitleggen waarom ze de orde van het theelepeltje in het leven hebben geroepen zien ook wij het om ons heen gebeuren. Mensen lopen weg van hun verantwoordelijkheid of zeggen dat een ander verantwoordelijk is. Een staatssecretaris die mensen die geen werk hebben zo wantrouwt dat hij hun de mogelijkheden tot bestaan wil afnemen. Wantrouwen, dat wantrouwen en onvrede kweekt. We zien mensen die maar niet genoeg krijgen van straffen. Iemand die zijn straf heeft uitgezeten, kan niet meer terug gewoon mens worden. Nog meer verdeeldheid, haat en onrecht. Bovendien wordt de rechtsstaat ondergraven. Vrijheid van het individu wordt geroepen, maar gaat steeds ten koste van de vrijheid van een ander. Eigen belang en eigen gelijk, hoe ideaal onze individuele vrijheid ook is, blijkt een nepvrijheid die onze samenleving bedreigt. Maar we zien ook theelepeltjes. Zoals dat jongetje dat nagels ging lakken. Wat heeft hij niet teweeggebracht aan vriendelijkheid en verbondenheid. Laten we daarom moed putten, dat we bevrijd zijn tot ware vrijheid. Een vrijheid die altijd verbinding met de ander zoekt, omdat die is als wij zijn. Dat geeft vreugde en maakt al die goede en vriendelijke dingen mogelijk. Ook wij hebben allemaal wel een theelepeltje en als u daaraan twijfelt: u krijgt er een! Als we dat theelepeltje dragen, al is het maar in ons hart, kunnen we anderen herkennen en beseffen dat we samen heel ver komen. Elk druppeltje helpt. Vrede zij ons allen!